भारतीय संगीत क्षेत्रातील एक अढळ ध्रुवतारा म्हणजे भारतरत्न लता मंगेशकर. ज्यांच्या आवाजाने केवळ सीमाच ओलांडल्या नाहीत, तर पिढ्यानपिढ्या लोकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले. लतादीदींचा प्रवास हा केवळ एका गायिकेचा प्रवास नसून तो भारतीय चित्रपटसंगीताचा सुवर्ण इतिहास आहे.
संगीताचा वारसा आणि बालपण
२८ सप्टेंबर १९२९ रोजी इंदूरमध्ये जन्मलेल्या लतादीदींना संगीताचे बाळकडू घरातूनच मिळाले. त्यांचे वडील मास्टर दीनानाथ मंगेशकर हे शास्त्रीय संगीत आणि नाट्यसंगीतातील दिग्गज नाव होते. लतादीदींनी शास्त्रीय संगीताचे प्राथमिक धडे वडिलांकडून घेतले, तर पुढे ‘भेंडीबाजारवाले’ खाँसाहेब अमानअली आणि देवासच्या अमानतखाँ यांच्याकडून त्यांनी संगीताची साधना केली.
सहा दशकांहून अधिक प्रदीर्घ कारकीर्द
१९४२ मध्ये सुरू झालेला हा प्रवास तब्बल सात दशकांहून अधिक काळ अविरत सुरू होता.
- भाषांचा विस्तार: त्यांनी हिंदी आणि मराठीसह तब्बल ३६ पेक्षा जास्त प्रादेशिक आणि परदेशी भाषांमध्ये ३०,००० हून अधिक गाणी गायली.
- विक्रमी नोंद: १९७४ ते १९९१ या काळात 'गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्स'मध्ये सर्वाधिक गाणी ध्वनिमुद्रित करणारी गायिका म्हणून त्यांचे नाव नोंदवले गेले.
- गायक म्हणून वैशिष्ट्य: 'काळी दोन' किंवा 'पांढरी चार' यांसारख्या उंच स्वरात सहज गाण्याची त्यांची क्षमता अजोड होती.
'आनंदघन' : संगीत दिग्दर्शनातील वेगळी ओळख
अनेकांना माहित नाही की लतादीदींनी केवळ गायनच नाही, तर संगीत दिग्दर्शनही केले आहे. 'आनंदघन' या नावाने त्यांनी:
- राम राम पाव्हणं
- मराठा टिटुका मेळवावा
- मोहित्यांची मंजुळा
- साधिमाणसं यांसारख्या मराठी चित्रपटांना दर्जेदार संगीत दिले. त्यांच्या 'साधिमाणसं' या चित्रपटातील संगीताला राज्य शासनाचा 'सर्वोत्कृष्ट संगीतकार' पुरस्कारही मिळाला होता.
पुरस्कार आणि सन्मान
लतादीदींच्या शिरपेचात मानाचे असंख्य तुरे आहेत:
- भारतरत्न (२००१): हा सर्वोच्च नागरी सन्मान मिळवणाऱ्या त्या दुसऱ्याच गायिका.
- दादासाहेब फाळके पुरस्कार (१९८९): भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वोच्च पुरस्कार.
- आंतरराष्ट्रीय गौरव: फ्रान्सचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार 'ऑफिसर ऑफ द लीजन ऑफ ऑनर' (२००७) देऊन त्यांचा सन्मान करण्यात आला.
- इतर: पद्मभूषण, पद्मविभूषण आणि तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार.
एक न संपणारे पर्व
६ फेब्रुवारी २०२२ रोजी दीदींनी या जगाचा निरोप घेतला. पण, "नाम गुम जायेगा, चेहरा ये बदल जायेगा, मेरी आवाज ही पहचान है..." या त्यांच्याच ओळींप्रमाणे त्यांचा आवाज आजही घराघरात गुंजत आहे. त्यांनी पार्श्वगायनाला जो दर्जा आणि प्रतिष्ठा मिळवून दिली, ती येणाऱ्या अनेक शतकांसाठी मार्गदर्शक ठरेल.
छान
उत्तर द्याहटवाटिप्पणी पोस्ट करा